Ukraynalılar Kıbrıs’ta ne saklıyor? Neden orada ticaret yapıyorlar? (araştırma)

YouControl analistleri Ukrayna ve Kıbrıs arasındaki iş ilişkileri araştırmasında ulaştıkları sonuçları paylaştı: Ukraynalı “Kıbrıslılar” başka ne yapıyor, neden orada ticaret yapıyorlar ve devletlerin ithalat-ihracat ilişkileri nasıl?

Ukrayna Merkez Bankası’na göre, 2019’da Ukrayna’nın başkentindeki doğrudan yabancı yatırımın ana kaynağı, 2018’e göre 3 milyar dolar artış gösteren ve 16 milyar dolardan fazla olan Kıbrıs’tı ve tüm yatırımların yaklaşık üçte birini oluşturuyor. Bu rakam, 2014’ten bu yana ilk kez 16 milyar doları aştı ve Kıbrıs’tan doğrudan sermaye yatırımının 17.7 milyar doları aştığı 2013’ün rekor düzeyine yaklaşıyor. Ekonomistler bunu, bu yatırımların aslında temettü veya ana Kıbrıslı şirketlerden geri ödenebilir finansman şeklinde geri çekilen Ukrayna parasının bir getirisi olduğunu söyleyerek açıklıyor.

Peki Kıbrıs, Ukrayna ticaretini nasıl doğrudan etkiliyor? Sermayeye yapılan doğrudan yabancı yatırımların çoğu neden bu ülkeden geliyor? Buradaki cevap oldukça basit. Kıbrıslı şirketler, yabancı kurucuları olan tüzel kişiliklerin yaklaşık % 30’unda mevcuttur ve diğer yetki alanları arasında en popüler yerdir. Çeşitli katılım biçimlerine sahip limited şirketlerin neredeyse yüzde birinde kurucularda veya yararlanıcılarda bir Kıbrıs şirketi vardır. Özel anonim şirketler (PJSCs) içerisinde ağırlıklı olarak ağır sanayi, sigorta, gayrimenkul ve haberleşme alanlarında olmak üzere bu rakam daha yüksek kadar. Kıbrıslı şirketlerin “ayak izi” her onbeş şirkette belirgindir. Avukatlar, Kıbrıslıların anonim şirketlerde varlığını, bunların 1990’larda özelleştirmenin yankıları olduğunu ve çoğunlukla bu Kıbrıslı şirketlerin arkasında Ukraynalı oligarkların olduğunu söyleyerek açıklıyorlar.

Kıbrıslı şirketlerin rolü, Ukrayna işletmelerinin yapısında ilk kez görünmeye başladıkları çalkantılı 1990’lardan bu yana çarpıcı biçimde değişti. O zamanlar işletmelerin gerçek sahipleri açık deniz yetki alanlarında saklanıyor olsalar bile, şimdi Kıbrıs daha çok yer almakta ve “Avrupa’ya açılan bir pencere” görevi görmektedir.

Yolsuzlukla Mücadele Merkezi‘nin genel müdür yardımcısı Olena Şçerban “Kıbrıs yargı sisteminin ticarette birçok avantajı var. Birincisi, tarihsel olarak düşük bir vergi oranına sahip: yakın zamanda % 12.5’e yükseltilmiştir, ancak yine de Avrupa’nın en düşük seviyesidir ve Kıbrıs’a sermaye çekilmesini kolaylaştırmaktadır. İkinci olarak, Kıbrıs’ta iş dünyasının varlıkları yapılandırması için çok uygun ve net olan İngiliz hukuku kullanılmaktadır. Üçüncüsü, şirketler ve sahipleri için belirli bir gizlilik rejimi ve şirketleri sektörel bazda dağıtma yeteneği bulunmaktadır: bir Kıbrıs şirketi – bir endüstri demektir.” dedi.

Tüm bu faktörler yüksek düzeyde yatırım koruması sağlar. Ve diğer yerlerden daha fazla para çekme fırsatı sağlamaktadır.

Yolsuzlukla Mücadele Merkezi’nin temsilcisi “Ayrı ayrı, Ukraynalı oligarkların Kıbrıs’ta iş kaydı yapma konusundaki uzun süredir devam eden alışkanlıklarını not edebiliriz, ancak anonimlik için değil, ancak cezai işlemlerde veya baskınlarda olası tutuklamalardan korunmak için.” diye ekledi.

Kıbrıs’ı en çok kim kullanıyor? Geleneksel olarak, bunların Ukraynalı oligarkların finansal ve endüstriyel gruplarının bir parçası olan büyük şirketler olduğuna inanılıyor. Bununla birlikte, Kıbrıs sermayesi bulunan şirketlerin gelirlerini analiz ettikten sonra, bu listedeki şirketlerin neredeyse üçte birinin iki milyon Euro’ya varan kazançları olan küçük işletmeler olduğu dikkat çekiyor. Ancak, uygun fiyatlı göstergelere sahip büyük ve orta ölçekli işletmeler, eşit olarak dağıtılmış olarak yalnızca altıda birini işgal etmektedir. Şirketlerin geri kalanı 2019’da elde edilen gelirle ilgili veri sağlamadı.

Hukuçular bunu, birçok orta düzey şirketin vergi yükünü hafifletmek için işlerini ayırması ve bu nedenle küçük işletmelerin gerçek payının çok daha küçük olması gerçeğiyle açıklıyor. Ve orta sınıf şirketlerinin olası baskınlara karşı sigorta yapmasına izin veren Kıbrıs ticari hukuk sistemidir.

Aynı zamanda, faaliyet profiline dikkat edersek, Kıbrıs’ın en popüler şirket alanı gayrimenkul, ticaret ve finans şirketleridir. YouControl’ün görüştüğü iş analistleri, finans alanında hizmet veren şirketlerin çalışmalarının detaylarının, şirketin güvenliğini gerektirdiğini, böylece bu şirketlere fonlarına güvenen kişilerin güvende olduklarından emin olabileceğini söylüyor.

Kıbrıs’ta şirket kurmanın avantajlarından en önemlisi, Kıbrıs şirketi aracılığıyla daha ucuza kredi alabilirler. Batılı şirketler için uluslararası bankalardaki faiz oranı çok daha düşük. Bu nedenle, bir Kıbrıslı firma daha düşük faiz oranlı bir kredi alabilir ve sözde Ukraynalı bir şirkete krediye “ödünç verebilir”, böylece kredi hizmetinin maliyetini düşürür.

Durum diğer endüstrilerde de benzerdir: Kıbrıs merkezli bir ticaret örgütünün uluslararası piyasalarda finansman çekmesi ve vergi yükünü en aza indirmesi daha kolaydır ve kiralama ve emlak piyasası daha ucuz paralar çekerek inşaat maliyetlerini azaltabilir.

Toplamda, YouControl analistlerine göre Birleşik Devlet Tüzel Kişiler ve Bireysel Girişimciler ve Kamu Dernekleri Siciline (USR) göre, 1,302’si gayrimenkul yönetimi ve 594’ü inşaat sektöründe olmak üzere gayrimenkul sektöründe 1,896 şirket faaliyet gösteriyor. Ticaret sektöründe faaliyet gösteren 1,116 şirketten yalnızca 163’ü perakende segmentinde, geri kalanı toptancılar ve arabalardan alkole veya giyime kadar her türlü malın toptan ticaretinde faaliyet göstermektedir.

En ilginç ve parçalanmış olan finansal segmenttir. 326 şirketin 107’si finansal hizmetler, 66’sı menkul kıymetler, 44’ü sigortacı ve 34’ü çeşitli finansal hizmetler sunmaktadır. Diğer 39 şirket, çeşitli tröstler ve fonlardır, 31 şirket, diğer birçok kredi türü gibi leasing hizmetleri sunmaktadır. Beş kredi bürosunda Kıbrıs kökleri de bulunmaktadır.

Ancak gelir açısından lider şirketler, büyük finansal ve endüstriyel grupların parçası olan ve daha ziyade hizmet alanında değil, enerji ve hammadde alanında faaliyet gösteren şirketlerdir. Önde gelen on şirketten ikisi petrol arıtma alanında faaliyet gösteriyor, biri enerji pazarında, ikisi metalurji ile yakından ilgili. Listede en büyük tütün dağıtıcısı, bir ilaç dağıtıcısı, bir hava yolu şirketi, en büyük market süpermarket zincirlerinden biri ve bir tarım devi yer alıyor. YouControl analistlerine göre 2019 için bu büyük 10’un toplam geliri, neredeyse 384.4 milyar UAH, ki bu 2020 için Ukrayna’nın bütçe harcamalarının üçte birinden fazlası.

Ukrayna ve Kıbrıs arasındaki finansal akış gerçekten yatırım ve sermaye akışlarıyla sınırlı mı? Hayır. Kıbrıs, ihracat ve ithalat açısından kriz öncesi seviyelerine henüz dönmemiş olsa da, bu Akdeniz ülkesiyle ticaret gerçekten iyi gidiyor. Turuncu Devrim’den sonra 2015 yılında ciroda keskin bir düşüş yaşandı. Ancak son 5 yılda kademeli bir artış görebiliyoruz: özellikle hizmet ihracatının ve ithalatının yeniden başlaması ve mal ithalatında hafif bir artış.

YouControl’ün analistleri Ukrayna ile Kıbrıs arasındaki ticari bağlar üzerine yaptıkları çalışmadaki sonuçlar:

  • Ukrayna’da 6.000’den fazla tüzel kişilik, Kıbrıslı şirketlere ve hatta kurucular veya faydalanıcılar arasında Kıbrıslı vatandaşlara sahiptir;
  • Kıbrıslı şirketler, yabancı kurucuları olan tüzel kişiliklerin yaklaşık % 30’unda mevcuttur ve diğer yetki alanları arasında en popüler yerlerdir;
  • Çeşitli katılım türlerine sahip limited şirketlerin % 0.86’sında kurucularda veya yararlanıcılarda bir Kıbrıs şirketi vardır;
  • Özel anonim şirketler (PJSCs) içerisinde ağırlıklı olarak ağır sanayi, sigorta, gayrimenkul ve haberleşme alanlarında olmak üzere bu rakam daha yüksek kadar. Kıbrıslı şirketlerin “ayak izi” her onbeş şirkette belirgindir.

İstihdam kapsamı:

Kıbrıslı yararlanıcılara sahip şirketlerin çoğu hizmet sektöründe faaliyet göstermektedir. Bu nedenle, YouControl analistleri Birleşik Devlet Tüzel Kişiler ve Bireysel Girişimciler ve Kamu Oluşumları Sicilini (USR) analiz edererek şunu hesaplamıştır::

  • 1,986 adet ada siciline kayıtlı şirket gayrimenkul sektöründe faaliyet göstermektedir;
  • 1,116 adet şirket toptan ve perakende ticarette;
  • 326 adet şirket çeşitli mali hizmetler sağlar;
  • 226 adet şirket elekrik üretimi sektöründedir;
  • 209 adet şirket tahıl yetiştiriciliği yapmaktadır.

İş tipi

Bu şirketlerin çoğu, cirosu 2 milyon Euro’nun altında olan küçük işletmelerdir. Analistler bu tür 2388 şirket olduğunu belirledi. Orta (2-10 milyon euro) ve büyük (10 milyon euro üzeri) boyutlu işletmeler ise sırasıyla 554 ve 459 çıktı.

Kadir Çurku

Ekonomist. Türkiye’de Buz hokeyi, Artistik Buz Pateni Tarihi ve fotoğraf ile ilgilenmekte. Sitenin yönetimi yanında sitede editörlük yapmaktadır. 29 yıldır Kiev'de yaşamaktadır. İletişim: [email protected]